E-ticaret tanım gereği bir malın veya hizmetin online olarak alınıp satılmasıdır. Örneğin bazen karışıtırılır, Sahibinden platformunda GeT sistemi dışındaki yüz yüze yapılan alım ve satım işlemleri e-ticaret kategorisinde değildir. Tabi eskiden e-ticaret kavramının böyle bir standartı yoktu. Sistem yaygınlaştıkça kendine has bir özelleşme içerisine de girmiş oldu.

E-ticaret sistemi, telefonla satış gibi sistemlerin yerini almıştır ve yaklaşık 40 yıllık bir geçmişi vardır. E-ticaretin bugünü manadaki tarihi ise internetin tarihine paraleldir. Dünya’da ortaya çıkmış bugünkü manasıyla ilk e-ticaret sitesi Amazon‘dur. Amerika Birleşik Devletleri’nde çıkmış bu akımı daha sonrasında milyonlar tarafından takip edilmiştir.

Online Alışveriş Ne Zaman İcat Edildi?

Online alışveriş ilk defa 1979 yılında Michael Aldrich tarafından Birleşik Krallık‘da icat edildi. Aldrich, özelliştirilmiş bir Televizyon ile telefon hattını entegre ederek bilgisayar işlemcesi üzerinden çok kullanıcılı alışveriş hattını kurmuştur. Bu sistem 1980 yılında işletmelere önerilmiş, Birleşik Krallık, İrlanda ve İspanya kurumlar arasında kullanılmıştır. Aldrich’in kurduğu sistem işletmeler arasında sınırlı kalmıştır.

Müşterilerin yani bireylerin ilk alışveriş deneyimini yaşadığı erken dönem uygulama ise Book Stacks Unlimited adıyla, online kitap dükkanı olarak Charles M. Stack tarafından 1992 yılında kullancılarla buluşmuştur. Bu tarih, Jeff Bezos‘un Amazon’u kurmasından iki yıl öncesidir. Ancak Stack’ın kurduğu sistem bildiğimiz anlamda e-ticaretten ziyade ağda yayınlanmış bir broşür niteliğindeydi. Book Stacks Unlimited internete books.com adıyla taşınmış son olarak ise Barnes & Noble halini almıştır. Bugün hala Barnes & Noble kitap kategorisinde faaliyete devam etmekte ve NOOK isimli e-okuyucusu ile Amazon’un Kindle‘na rakiptir.

İlk Online Alım Satım İşlemi Ne Zaman Oldu?

İlk online alım satımın çok ilginç bir hikayesi var aslında. İnternet yaygınlaşmadan önce ABD’nin ordu, güvenlik gibi işlemleri için kullandığı bir ağ yapısı vardı ve bu ağ yapısının adı Arpanet idi. İlk alım satım işlemi de bu ağ vasıtasıyla gerçekleşmiştir.

Yıllar 1972 yılını gösterdiğinde Stanford Üniversitesi‘nde Yapay Zeka Laboratuvar‘ında Arpanet’e erişimi olan öğrenciler Arpanet erişimlerini kullanarak MIT (Massachusetts Institute of Technology)‘da bulunan başka öğrencilere marijuana satmışlar ve bu durumda raporlanmıştır.

Bu rapor bilinmediği için ilk online satış olarak gösterilen işlem ilginç olaydan tam 22 sene sonra kamu oyuna duyurulmuştur. The New York Times‘da “İnternet Açıldı” başlığıyla bir haber yayınlanmış ve iki arkadaşın birbirine müzik cd satması yoluyla e-ticaretin başladığı duyurulmuştur.

E-ticaretin Zaman Çizelgesi

Tarih tarih inceleyecek olursak 4 Bölüme ayırabiliriz.

Elektronik Data Aktarımı (1960 – 1982)

Halledilmesi gereken ilk mesele elektronik dataların aktarımıydı. Tıpkı faksda ya da telefonda olduğu gibi veri bir bilgisayardan başka bir bilgisayara aktarılabilir olmalıydı. 1960 yılında başlayan bu hikaye meyvelerini 1980’lerin başında vermeye başlamıştır. Data çalışmaları neticesinde ANSI gibi bugün geliştirilip geçerliliğini koruyan standartlar ortaya konmuştur. Bu sürecin zirvesi Aldrich zamanında yaşanmıştır.

E-ticaretin Kurum İlişkilerinde Takılı Kalması (1982-1990)

Her ne kadar veri aktarımı başarılı gerçekleşiyor olsa da mevcut sistemler sadece kurumlar arası alışverişi mümkün kılabiliyordu. Bu alışverişler de verimli bir şekilde gerçekleşmiyor ve sık sık eski usüllere başvuruluyordu. World Wide Web (www) standartının getirilmemiş olması bu noktada önemli bir engeldi. 1982 yılına geldiğimizde Fransa, bugün internetin öncüsü olarak adlandırılan Minitel’i duyurdu. 1999 yılına gelindiğinde 9 milyon Minitel terminali üretilmişti ve 25 milyon kullanıcı makineleriyle Minitel vasıtasıyla ağa bağlanıyordu. Minitel yapılanması 2011 yılında Fransa Telekom’u tarafından kapatıldı.

İnternetin Tam Manasıyla Ortaya Çıkmaya Başladığı Dönem (90’lar)

1990’ların başında Tim Berners Lee ve arkadaşı Robert Cailliau CERN‘de lisanslanmış bir projeden esinlenerek Hypertext project‘i yani “www” sistemini gündeme getirdi. Bu gelişmeden sonra internet kullanımı çığ gibi büyüdü desek abartmış olmayız.

Nihayetinde Güvenli Ödeme (90’ların Sonu)

98 yılında PayPal‘ın ortaya çıkması ve ödeme güvenliğinin tam manasıyla sağlanabilmesi ile e-ticaret global manada çok güçlü bir konuma geldi. Kredi kartı sistemlerinin devreye girmesi, 3D ödemelerin kullanıma açılması gibi parametrelerle birleşince e-ticaretin en önemli tartışılan konusu “güvenli ödeme nasıl olacak” meselesi de ortadan kalmış oldu.

Kaynak Site: The History of E-Commerce

Alakalı Yazı

0 Yorumlar

Bir Cevap Yazın